Bioplastic? Laat je niet inpakken!

zee

(foto via hier)

 

Plastic is out! Is ‘bioplastic’ een milieuvriendelijk alternatief? Het klinkt veelbelovend. Maar als we ons geweten niet zomaar willen sussen, moeten we tot op de bodem (van de oceaan) op onderzoek uit. Laten we ons niet afschrikken door definities, labels en grafiekjes en de drie soorten bioplastic eens naast elkaar zetten. Want de ene bioplastic, is de andere niet…

Ik dook eens in de folders en het rapport van OVAM.

Er zijn 4 groepen plastic:

  1. Petrochemische, niet biodegradeerbare kunststoffen of ‘plastic’
  2. Petrochemische, BIOdegradeerbare kunststoffen
  3. BIOgebaseerde, niet biodegradeerbare kunststoffen
  4. Biogebaseerde, BIOdegradeerbare kunststoffen

De laatste drie worden allemaal ‘BIOPLASTIC’ genoemd. ‘BIO’ kan zowel slaan op het materiaal waaruit het gemaakt is (= biogebaseerd), als op de biologische afbreekbaarheid van het materiaal (= biodegradeerbaar). Beide eigenschappen kunnen samen of elk afzonderlijk voorkomen. Dat wil zeggen dat biogebaseerd niet gelijk is aan biodegradeerbaar en omgekeerd!

 

untitled

 

 

Biogebaseerd

Biogebaseerd betekent gemaakt van hernieuwbare bronnen, bijv. suikerriet, mais, bomen, aardappelen, planten, algen, bacteriën,… In tegenstelling tot fossiele grondstoffen, kunnen deze ‘snel’ opnieuw gemaakt worden.

 

Biodegraderen

Biodegradeerbaar of biologisch afbreekbaar materiaal valt in aanwezigheid van zuurstof, bij omgevingstemperatuur en onder invloed van micro-organismen uiteen in koolstofdioxide, water, minerale zouten en biomassa. In afwezigheid van zuurstof wordt het biodegradeerbaar materiaal omgezet in koolstofdioxide, methaan, minerale zouten en biomassa.

Biodegradatie vindt plaats in verschillende milieus, bijvoorbeeld in water of in de bodem. Het proces dient zich, zonder bijkomende behandeling, binnen een beperkte tijdsspanne af te spelen. In de bodem bijvoorbeeld wordt een biodegradatie van 90 % binnen twee jaar geëist. Er zijn normen opgelegd voor de maximale gehaltes aan zware metalen en toxische effecten op het ecosysteem.

Alleen producten met het ok-soil-biodegradable-logo geven de garantie op of in de grond (naargelang wat beschreven staat op het productetiket) volledig binnen de termijn af te breken. Een voorbeeld hiervan zijn landbouwfolies.

Biodegraderen is een stap in de richting van composteren.

Biodegraderen is niet gelijk aan desintegreren of het uiteenvallen in kleinere delen zoals bijvoorbeeld micro-plastics!

 

Composteren

Composteren is een gespecialiseerde vorm van biodegradatie waarbij materiaal wordt afgebroken tot voedselrijk substraat, compost. Composteren kan gebeuren in een professionele composteringsinstallatie (gft-bak) of thuis (op de hoop of in de bak). Hierbij gelden bepaalde eisen naar procesduur en compostkwaliteit.

 

Drie soorten bioplastic:

PETROCHEMISCH, BIODEGRADEERBAAR PLASTIC

Gemaakt van fossiele grondstoffen die biodegradeerbaar zijn. Kunnen gecomposteerd worden. Zijn niet recycleerbaar en moeten wanneer ze geen compost-label hebben, bij het restafval.

Bijvoorbeeld PBAT (Polybutyraat) om plastic zakjes en folies mee te maken.

 

BIOGEBASEERD, NIET BIODEGRADEERBAAR PLASTIC

Gemaakt van plantaardig materiaal. Het zijn zogenaamde ‘drop in plastics’ die dezelfde eigenschappen hebben als de petrochemische tegenhangers waardoor ze mee in de PMD-zak mogen om te recycleren. Deze plastics zijn niet composteerbaar, wel recycleerbaar en desintegreren in micro-plastics als ze in het milieu terecht komen.

Bijvoorbeeld Actimel flesjes, Ecover flessen en Pantene flacons uit Bio-PE (polyethyleen) gemaakt van suikerriet uit Brazilië. Of de ‘Plantbottles’ van Coca Cola en Heinz ketchup van Bio-PET (polyetheen tereftalaat) gemaakt van suikerriet en geproduceerd in Indonesië̈ en de V.S..

 

BIOGEBASEERD, BIODEGRADEERBAAR PLASTIC

Ook gemaakt van plantaardig materiaal. Ze mogen niet in de PMD-zak, zijn wel composteerbaar maar horen bij het restafval wanneer het compost-ok-label ontbreekt.

Voorbeelden zijn plastic bekertjes en verpakkingsmateriaal van PLA (polymelkzuur), PHA (polyhydroxyalkanoaat) folies voor draagtassen, zakjes van Bio-PBS (polybutyleensuccinaat), composteerbare afvalzakken gemaakt van zetmeelblends, bakjes, schaaltjes en trays van zetmeelderivaten en cellulose verpakkingsmateriaal, snoeppapier, bloemenfolies, wegwerp-bekers en -bestek.

 

Labels vertellen niets over milieu-impact

Producten krijgen officiële labels volgens de Europese normen van biogebaseerdheid (of hernieuwbaarheid), biodegradeerbaarheid, composteerbaarheid industrieel of thuis. Wanneer producten andere certificaten hebben, steunen ze niet op officiële betrouwbare info over bioplastic eigenschappen.

 

labels

Deze labels vertellen voor hoeveel procent een product gemaakt is van hernieuwbaar materiaal, hoe biodegradeerbaar het is, of en hoe het gecomposteerd kan worden.

Deze labels vertellen ons NIETS OVER DE MILIEU-IMPACT van een product! Certificaten die de ecologische voetafdruk van bioplastic tonen, zouden veel interessanter zijn.

 

En de winnaar is…

Als we de milieu(on)vriendelijkheid willen meten van deze kunststoffen, moeten we kijken naar de productie het gebruik én de afvalverwerking van het materiaal.

 

Productie

‘Bio-plastic’ uit de vervuilende petrochemische industrie willen we niet. Blijven er nog twee biogebaseerde kandidaten over.

Maar de productie van de grondstoffen van biogebaseerd plastic is niet transparant en doet ook veel vragen rijzen. Suikerriet moet uit Brazilië en Indonesië komen. Worden er GGO’s gebruikt? Hoeveel meststoffen en pesticiden worden er gebruikt? Hoeveel water, fabrieken, camions, vliegtuigen en tractors zijn hiervoor nodig? Zijn de lonen eerlijk? Wordt schaarse landbouwgrond gebruikt? Hoeveel regenwoud moet wijken? Allemaal dingen die erg onduidelijk en moeilijk te meten zijn.

‘Biogebaseerd’ is niet automatisch milieuvriendelijk. Het betekent alleen ‘gemaakt van ‘hernieuwbaar’ plantaardig/biologisch materiaal’. Om de milieu-impact van materiaal te kennen, zijn er grondige studies nodig die rekening houden met een veelheid aan factoren.

 

Verwerking

Niet alle bioplastics zijn recycleerbaar, noch composteerbaar.

Niet-biodegradeerbare bioplastics zijn niet composteerbaar, wel recycleerbaar en desintegreren in de natuur in microplastics. Als het om afvalverwerking gaat, hebben ze dezelfde waarde als ‘gewoon’ plastic.

Geen milieuwinst hier.

Biodegradeerbare plastics zijn alleen geschikt voor composteren als ze voldoen aan de Europese en internationale normen. Alle andere biodegradeerbare plastics zonder officiële labels, zijn niet geschikt voor composteren en moeten bij het restafval.

Geen milieuwinst hier.

Maar zelfs met het officiële compost-ok-label is het erg onduidelijk of het afval op de juiste plaats terecht komt omdat compostinstallaties en afval-regelementen per regio sterk verschillen. Bovendien heeft niet iedereen plaats voor een composthoop of gft-bak thuis. Volgens Ovam is verbranding van bioplastic met energierecuperatie hier zelfs te verkiezen boven composteren.

Biodegradeerbare, biogebaseerde plastics zijn niet recycleerbaar tenzij ze selectief ingezameld worden (bijvoorbeeld PLA-bekers op festivals). Als ze in de PMD-zak belanden, verstoort dat de recyclage van niet-biodegradeerbaar plastic, waardoor het eindproduct verzwakt. Ze moeten bij het restafval. Duidelijke communicatie naar de gebruikers ontbreekt hier.

Geen milieuwinst hier.

‘Biodegradeerbaar’ heeft hier alleen betekenis wanneer je in het bezit bent van een composthoop én wanneer het officiële thuis-compost-ok-label aanwezig is op het product. Tenzij misschien als het gaat om dingen die echt op en in de grond moeten zoals tuinbouwfolie of ‘bio-urnen’… De eigenschap moet zeker niet bedoeld zijn om het probleem van zwerfvuil en oceaanvervuiling ‘op te lossen’.

 

Wegwerp

Ben je nog mee? Als we kijken naar het gebruik van bioplastic is het eigenlijk heel eenvoudig: zakjes, bekers, folies om één keer te gebruiken en dan weg te gooien. Drie vierden van alle geproduceerde bioplastics dienen als verpakking! Al die energie in productie en afvalverwerking voor wegwerpmateriaal! Het woord duurzaam is hier zeker niet op zijn plaats. Afval vermijden blijft, net zoals voor ‘gewoon’ plastic, ook hier de boodschap.

 

Bioplastic: laat je niet inpakken!

Bioplastics klinken veelbelovender dan ze zijn. Ze moeten nog steeds geproduceerd worden om na éénmalig gebruik weggegooid te worden waardoor verwerking van afval nodig blijft. Alle productie en alle afvalverwerking hebben milieu-impact.

Bioplastics zijn aan een opmars bezig zogezegd in het kader van de milieuproblematiek en de zoektocht naar ‘hernieuwbare grondstoffen’. Mij lijken ze meer een marketingstrategie voor een groeiend milieubewust publiek en beleid, in het licht van toekomstige olietekorten en dure olieprijzen. Bioplastic gaat meer over economie dan over ecologie.

Bioplastic? Laat je niet inpakken!

 

Vele groensels,

 

Wilma en de vogels

Geef een reactie

Je email adres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met een *

Verstuur reactie