Surplus

La Glaneuse (1877) Jules Breton

 

Onlangs kwam de mooie film ‘Les glaneurs et la glaneuse’ (2000) van Agnès Varda (niet toevallig rond Wereldvoedseldag?) nog eens op mijn pad. Geïnspireerd, raapte ik op mijn beurt een paar mooie verhalen samen over het recupereren van voedseloverschot en maakte ik kennis met afvalridder Tristam Stuart.

Over ‘lelijke’ groenten en fruit. Over patatten en mensen die uit de machine gevallen zijn. Over oprapen wat verloren was. Over te kort in een zee van te veel.

 

Arenleessters

Aren lezen is een eeuwenoud recht van de armen. Zij kregen toestemming om na het oogsten van de rogge of tarwe, de op de akker achtergebleven aren te verzamelen en mee te nemen. Lezen is een oud woord voor verzamelen, zoeken. Meestal waren het alleen de vrouwen en kinderen die dit mochten doen. Een vorm van sociale hulpverlening.

Het begrip komt al voor in het Bijbelboek Ruth. Volgens de wetten van Mozes mochten akkers niet tot aan de rand gemaaid worden, en wat na het maaien op het land bleef liggen, mocht ook niet door de maaiers bijeengeraapt worden; dit was bestemd voor de armen en de vreemdelingen.

In het Belgisch veldwetboek van 1886 wordt het aren lezen precies beschreven:

Alleen bejaarden, gebrekkigen, vrouwen en kinderen beneden twaalf jaar mogen van zonsopgang tot zonsondergang aren lezen en naharken in de plaatsen waar zulks gebruikelijk is en slechts in niet-omheinde, op het grondgebied van hun gemeente gelegen velden waar de oogst geheel ingezameld en weggehaald is. Aren lezen mag slechts met de hand geschieden; naharken met behulp van een hark met ijzeren tanden is verboden.

(bron: Wikipedia)

 

‘Les Glaneuses’ (1857) Jean François Millet

 

‘Les glaneurs et la glaneuse’

Het romantische schilderij ‘Les Glaneuses’ (1857) van Jean François Millet is te bewonderen in Musée d’Orsay, in Parijs. De drie vrouwen die na de oogst, in goudgeel nazomerlicht, de overgebleven korenaren van het veld rapen, vormden de inspiratiebron voor de documentaire van Agnès Varda: ‘Les glaneurs et la glaneuse’ (2000).

Met een kleine digitale camera in de hand, gaat zij doorheen heel Frankrijk op zoek naar de moderne glaneurs die overschot recupereren. Geleid door toeval en intuïtie ontmoet ze allerlei sprokkelaars, rapers, plukkers en jutters. Uit noodzaak, als buitenkansje of vanuit overtuiging leven zij van de resten van anderen, in de velden, in de zee en in de stad. Op de rijkgevulde afvalbergen van onze consumptiemaatschappij.

Haar reis levert bijzondere portretten op van o.a. woonwagenbewoners die narapen op het veld, een kunstenaar die ‘schildert’ met gevonden afval, een bioloog die leeft van weggegooide groenten op de markt in Parijs en die ‘s avonds vrijwillig taalles aan immigranten geeft, een verwoed containerduiker en vogelliefhebber, een chef-kok op zoek naar kruiden en fruit, glaneurs van losgeraakte oesters en mosselen na de storm, een rechter in toga op het veld en een rijke wijnboer…

In een berg afgekeurde, gedumpte aardappelen die niet aan het strenge schoonheidsideaal van de supermarkt voldoen, vindt ze een hartvormig exemplaar. Het wordt het symbool van de film.

Als een echte glaneuse (la glaneuse in de titel) verzamelde, recupereerde Agnès beelden als gevonden voorwerpen, die ons doen kijken naar een wereld die we eigenlijk liever niet zien. Weggesmeten eten, afgedankte en verweesde spullen, opzijgeschoven mensen, zij die niet ‘passen’, niet ‘voldoen’, restfractie, de marge, afval.

Zoals een kind in de auto ‘vangt’ ze de vrachtwagens op de snelweg tussen duim en wijsvinger: ‘Wat zijn het er veel!’. (Tè veel?)

 

 

Na afloop van de film voelde ik me eerst een beetje verloren. Maar het is ook een kunstwerk van hoop, verzet, liefde en het vinden van waarde en betekenis, van oprapen wat verloren was.

 

Merci Agnès Varda.

 

Tristam Stuart

(Moderne glaneur, Tristam Stuart. Zie je enige gelijkenis met La Glaneuse hierboven?)

 

Tristam Stuart, afvalridder, dumpster diver, varkenshouder, expert wereldwijde voedselverspilling, drukt ons met de neus op een groot, duidelijk en dringend probleem voor de aarde en de sociale rechtvaardigheid.

Als kind had hij twee varkens die hij etensresten bracht. Op een dag nam hij zelf een hap van het brood dat hij ze wilde voeren. Het was heerlijk. Dit was de start van zijn mondiale kruistocht tegen voedselverspilling.

(Tussendoor studeerde hij ook nog Engels en geschiedenis en schreef hij een dik boek over vegetarisme.)

 

Waste

In zijn veelgelezen en veelgeprezen boek ‘Waste’ (2009) legt hij het schandaal van voedselverspilling bloot als grootste oorzaak van de ecologische en sociale problemen wereldwijd. Hij toont dat de manier waarop we leven een globale voedselcrisis heeft veroorzaakt. Maar ook hoe we dit kunnen veranderen.

Met een miljard mensen die honger lijden, heeft de wereld een voedselprobleem. Niet één van een tekort aan voedsel, maar één van verspilling en ongelijke verdeling. Boeren, fabrikanten, supermarkten en consumenten in Noord-Amerika en Europa gooien de helft van hun voedsel weg, genoeg om al de hongerigen van de wereld minstens drie keer te eten te geven.

Omdat het niet de juiste vorm heeft, omdat boeren niet betaald worden, omdat we te veel voedsel kopen, dat we te snel wegsmijten, geleid door de marketing strategie om meer te kopen dan we nodig hebben.

Bossen gaan tegen de vlakte en bijna een tiende van de broeikasgasemissies van het Westen wordt besteed aan voedsel dat nooit wordt gegeten. Terwijl welvarende landen voedsel achteloos weggooien, komen in ontwikkelingslanden gewassen niet op de markt omdat boeren de middelen niet hebben om ze te verwerken, te bewaren en te vervoeren.

In ‘Waste’ reist Tristam Stuart de hele wereld rond om de voedselproductieketen binnestebuiten te keren. Zijn avontuur brengt hem van de straten van New York naar China, Pakistan en Japan en terug naar huis in Engeland. Zo brengt hij de losbandigheid en groteske overdaad in kaart.

Zijn boek is een pleidooi voor efficiëntere productie, minder verspilling en betere verdeling van voedsel.

 

 

Tristam Stuart geldt als één van de pioniers van het Freeganisme: leven van weggegooid of zelfgekweekt voedsel als aanklacht tegen de consumptiemaatschappij en het wereldwijde voedsel-afval-schandaal.

Zie hem ook aan het woord in de Canadese documentaire Just eat it (2014).

Tristam Stuart richtte Feedback op om de houding t.o.v. voedselverspilling te veranderen en de echte waarde van voedsel in de kijker te zetten. De organisatie overkoepeld acties, informatie, advies en campagnes zoals: Feeding the 5000, The Gleaning Network en The Pig Idea. Ik kijk ook uit naar de resultaten van hun Total Bull actie waarin reclame en misleiding van consumenten ontmanteld worden.

 

Thank you Tristam Stuart.

 

Er waait een nieuwe wind, en de storm wakkert verder aan.

Ik moet het allemaal even verteren en ga volgende keer op zoek naar afvalridders en afvalridsters in de buurt en omstreken.

 

Ik onthou alvast:

Na 1 november mogen de druiven die zijn blijven hangen in Franse wijngaarden, geglaneerd worden.

Sla bewaar je het best in een vaas met water

Niets is verloren

 

Een overschot aan warme groensels,

 

Wilma en de vogels

 

(Merci M.)

(uit Les glaneurs et la glaneuse, 2000, Agnès Varda)

 

Geef een reactie

Je email adres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met een *

Verstuur reactie